Şirket kasasında olağan ihtiyacın üzerinde nakit bulunması ya da ortaklara borç para verilmesi durumunda, vergi incelemelerinde en sık gündeme gelen konulardan biri “adat hesaplaması”nda hangi faiz oranının esas alınacağı. Danıştay’ın yerleşik içtihadı bu konuda net bir çizgi çiziyor. Bu yazımızda, adat hesaplamasının ne olduğunu, Danıştay’a göre esas alınması gereken faiz oranını ve bunun vergisel sonuçlarını derledik.
İçindekiler
Adat Hesaplaması Nedir?
“Adat”, işletme kasasında bulunan ve olağan ticari faaliyetin nakit ihtiyacını aşan tutarların ya da ortaklara kullandırılan borç paraların, fiktif olarak faizlendirilmesi işlemidir. Vergi idaresi, bu şekilde şirket kaynaklarının ortaklara veya ilişkili kişilere bedelsiz kullandırıldığı durumları, örtülü kazanç dağıtımı riski taşıdığı gerekçesiyle yakından takip ediyor. Riski bertaraf etmek için mükelleflerin, kullandırılan tutarlar üzerinden emsal bir faiz oranıyla adatlandırma yaparak bunu gelir olarak kayıtlarına yansıtması gerekiyor.
Hangi Faiz Oranı Esas Alınmalı?
Adat hesaplamasında uygulanacak faiz oranı belirlenirken öncelik sırası şöyle işliyor:
- İç emsal varsa: Şirketin bankadan kullandığı kredilere uygulanan faiz oranı esas alınır.
- İç emsal yoksa (dış emsal): Danıştay’ın istikrar kazanmış içtihadına göre, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) ilan ettiği reeskont faiz oranı esas alınmalıdır.
Neden Avans Faizi Değil, Reeskont Faizi?
Uygulamada vergi idaresi, bazı incelemelerde adat hesaplamasını TCMB’nin avans faiz oranı üzerinden yapabiliyor. Ancak Danıştay’ın çok sayıda kararında benimsediği yerleşik yaklaşım, bu uygulamayı hukuka aykırı buluyor. Danıştay’a göre, matrahın belirlenmesine ilişkin adat hesaplamalarında uygulanması gereken faiz oranı, reeskont işlemlerinde uygulanan orandır; avans faizi esas alınarak yapılan hesaplamada reeskont oranını aşan kısım hukuka aykırı kabul ediliyor. Reeskont ve avans faiz oranları farklı amaçlarla belirlenen ayrı oranlar olduğu için, ikisinin birbirinin yerine kullanılması Danıştay tarafından kabul görmüyor.
Güncel Reeskont ve Avans Faiz Oranları
TCMB tarafından belirlenen ve dönemsel olarak güncellenen oranlar, Resmi Gazete’de tebliğ edilerek yürürlüğe giriyor. Güncel dönemde vadesine en çok 3 ay kalan senetler karşılığında yapılacak reeskont işlemlerinde uygulanacak iskonto faiz oranı yıllık %9,75, avans işlemlerinde uygulanacak faiz oranı ise yıllık %10,75 olarak belirlenmiş durumda. Bu iki oran arasındaki fark, doğru oranın seçilmemesi hâlinde matrah farkının hangi yönde oluşacağını doğrudan etkiliyor.
Adat Faizinin Vergisel Sonuçları
Doğru oranla hesaplanan adat faizi, mükellef için iki ayrı vergisel yükümlülük doğuruyor:
- Kurumlar vergisi: Hesaplanan adat faizi, gelir unsuru olarak kabul edilip kurum kazancına dahil edilir ve üzerinden kurumlar vergisi hesaplanır.
- KDV: Ortaklara borç para verilmesi işlemi, KDV Kanunu kapsamında bir finansman hizmeti olarak değerlendirildiğinden, hesaplanan adat faizi üzerinden KDV hesaplanıp beyan edilmesi gerekir.
Mükellefler İçin Öneriler
- Kasa bakiyenizin ve ortaklara kullandırılan tutarların düzenli olarak takibini yapın; olağan nakit ihtiyacınızı aşan tutarları tespit edin.
- Adat hesaplamasında öncelikle iç emsalinizi (varsa banka kredi faiz oranınızı) kontrol edin.
- İç emsal yoksa, hesaplamayı TCMB reeskont faiz oranı üzerinden yapın; avans faiz oranını kullanmaktan kaçının.
- Bir vergi incelemesinde avans faizi üzerinden yapılmış bir tarhiyatla karşılaşırsanız, Danıştay’ın yerleşik içtihadını dayanak göstererek itiraz hakkınızı değerlendirin.
- Adat faizi hesaplamalarınızı ve buna bağlı KDV/kurumlar vergisi beyanlarınızı mali müşavirinizle birlikte gözden geçirin.
Mete Mali Müşavirlik ve Denetim olarak, adat hesaplamalarınızın Danıştay içtihadına uygun şekilde yapılmasından olası bir vergi incelemesinde doğru savunmanın hazırlanmasına kadar tüm süreçte yanınızdayız. Değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
