Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ihracatçı firmaların yurt dışından elde ettikleri döviz gelirlerini Türk Lirasına dönüştürmelerini desteklemek amacıyla uyguladığı programı yeniledi. 26 Eylül 2026 tarihinde yayımlanan ve 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı”, 26/1/2023 tarihli önceki talimatı yürürlükten kaldırarak süreci güncelledi. Bu yazımızda, desteğin kapsamını, başvuru şartlarını, firma satış limitlerini ve ihracatçı firmaların dikkat etmesi gereken noktaları derledik.
İçindekiler
Destek Kapsamındaki Dövizler
Uygulama Talimatı kapsamında döviz dönüşüm desteğine esas alınan döviz cinsleri ABD doları, Euro ve İngiliz sterlini ile sınırlıdır. Firmalar, ihracat bedeli veya peşin ihracat bedeli niteliğindeki bu dövizlerini aracı bankalar üzerinden Merkez Bankasına satarak destekten yararlanabiliyor. İhracat dosyalarının eksiksiz kapanışı için ihracatta GÇB kapatma adımları yazımıza da göz atın.
Destekten Yararlanma Şartları
Döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilmek için başlıca şartlar şöyle:
- Satışa konu döviz, ihracat bedeli veya peşin ihracat bedeli niteliğinde olmalı.
- Bir firmanın bu kapsamda yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği tutarı 100.000.000 (yüz milyon) Türk Lirası ile sınırlı.
- Firmanın döviz pozisyonu oranı (döviz varlıklarının net satış hasılatına oranı), Merkez Bankasınca belirlenen üst sınırı aşmamalı.
- Döviz Pozisyonu Bildirim Formu, düzenleme tarihinden itibaren 15 gün süreyle geçerli.
- Aracılı ihracat sözleşmesi bulunan firmalar için, destek ödemesinin doğrudan tedarikçi/imalatçı firmaya yapılmasına imkân veren aracı ihracatçı mekanizması da düzenlenmiş durumda.
Firma Satış Limitleri Nasıl Belirleniyor?
Her firmanın Merkez Bankasına satabileceği azami döviz tutarı (firma satış limiti), firmanın kârlılığı ve işgücü maliyeti gibi kriterler esas alınarak hesaplanıyor ve yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında güncelleniyor. Uygulamanın yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2026 – 31 Aralık 2026 dönemine özgü bir geçiş hükmü de bulunuyor: bu döneme mahsus olmak üzere firma satış limiti ve azami döviz dönüşüm desteği tutarı 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanıyor; firmaların bu tarih öncesinde satmış olduğu veya yararlandığı tutarlar bu hesaplamada dikkate alınmıyor.
SMMM/YMM Onaylı Döviz Pozisyonu Bildirim Formu
Desteğe başvuracak firmaların, aktif ve pasif döviz/altın varlık ve yükümlülüklerini gösteren Döviz Pozisyonu Bildirim Formunu (EK: C) doldurup bir Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) veya Yeminli Mali Müşavir (YMM) onayından geçirmesi gerekiyor. Form; hazır döviz varlıkları, net satış hasılatı ve döviz pozisyonu oranının doğru hesaplanmasını, ardından firma yetkilileri tarafından imzalanıp aracı bankaya ibraz edilmesini öngörüyor. Formdaki bilgilerin gerçeğe aykırı veya eksik olması, ciddi yaptırımlara yol açabiliyor.
Aracı Bankaların Rolü ve İşlem Süreci
Aracı bankalar; firmaların faaliyet belgesini, SMMM/YMM onaylı bildirim formunu ve ilgili belgeleri kontrol ediyor, işlemleri Merkez Bankasına elektronik ortamda bildiriyor ve aklama/terörün finansmanı mevzuatı kapsamındaki kontrolleri yürütüyor. Bildirimler, tam iş günlerinde saat 16.00’a, yarım iş günlerinde ise saat 12.30’a kadar Merkez Bankasına iletiliyor. Aracı bankalar, firmalara ödenen döviz dönüşüm desteği tutarının azami %1’i oranında komisyon tahsil edebiliyor.
Gerçeğe Aykırı Beyan ve Usulsüz Kullanımın Sonuçları
Firmaların döviz dönüşüm desteğinden usulsüz, amaca aykırı veya gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunarak yararlandığının tespiti halinde, ödenen destek tutarı; tespit tarihinde geçerli en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanan faiz ile Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi eklenerek geri tahsil ediliyor. Ayrıca, ilgili firmaların döviz dönüşüm desteği ile Merkez Bankası kaynaklı kredi başvuru ve kullanım talepleri; ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde 3 yıl süreyle kabul edilmiyor ve ilgili kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulabiliyor.
Neden Önemli?
Bu düzenleme, özellikle döviz geliri yüksek ihracatçı firmalar için önemli bir finansman ve kur riski yönetimi aracı sunuyor. Ancak sürecin merkezinde SMMM/YMM onaylı Döviz Pozisyonu Bildirim Formu ve firma satış limitinin doğru hesaplanması yer alıyor; formdaki bir hata ya da eksik beyan, destek ödemesinin iadesi ve yıllarca süren kısıtlamalarla sonuçlanabiliyor. Ekim-Aralık 2026 geçiş dönemindeki 0,25 katsayısı gibi detayların da gözden kaçırılmaması gerekiyor.
Mete Mali Müşavirlik ve Denetim olarak, Döviz Pozisyonu Bildirim Formunuzun SMMM/YMM onayından geçirilmesinden firma satış limitinizin doğru hesaplanmasına kadar döviz dönüşüm desteği sürecinizin her adımında yanınızdayız. İhracat gelirlerinizi TL’ye dönüştürme sürecinizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
